Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Chúng ta hay nói dữ liệu nằm trên mây, nghe nhẹ tênh. Nhưng mây ấy thật ra là những toà nhà to, ồn, lạnh, tốn rất nhiều điện. Tập này mình đưa bạn đi một vòng vào trung tâm dữ liệu.
Trả lời ngắn: trung tâm dữ liệu là nơi đặt hàng nghìn máy chủ chạy liên tục suốt ngày đêm, có điện dự phòng, hệ thống làm mát và đường truyền dung lượng lớn. Mọi website, ứng dụng, dịch vụ đám mây bạn dùng đều đang chạy trên máy chủ ở một trung tâm dữ liệu nào đó.
Bên trong có gì
Hình dung một nhà kho lớn, bên trong là những dãy tủ cao bằng người xếp thẳng hàng. Mỗi tủ chứa nhiều máy chủ mỏng xếp chồng lên nhau.
Máy chủ là những chiếc máy tính không màn hình, không bàn phím, chuyên làm một việc: xử lý và lưu trữ dữ liệu cho người dùng ở xa.
Giữa các tủ là hệ thống cáp mạng nối máy chủ với nhau và với thế giới bên ngoài qua các đường truyền lớn.
Ngoài máy chủ còn có các thiết bị lưu trữ chuyên dụng, thiết bị mạng, tường lửa, và phòng điều khiển nơi kỹ thuật viên theo dõi mọi thông số.
Ra vào trung tâm dữ liệu được kiểm soát nghiêm ngặt: thẻ từ, nhiều lớp cửa, camera, ghi nhật ký người ra vào.
Điện, câu chuyện lớn nhất
Máy chủ phải chạy liên tục. Mất điện vài giây có thể làm sập hàng nghìn website.
Vì vậy trung tâm dữ liệu có hệ thống điện nhiều lớp: điện lưới từ hai nguồn khác nhau, bộ lưu điện giữ máy chạy trong vài phút, và máy phát điện chạy dầu để gánh lâu dài.
Lượng điện một trung tâm dữ liệu lớn tiêu thụ có thể sánh với một khu dân cư. Điện là một trong những chi phí lớn nhất khi vận hành.
Chính vì vậy, nơi đặt trung tâm dữ liệu thường được chọn gần nguồn điện ổn định, và ngày càng nhiều nơi tìm cách dùng điện từ nguồn tái tạo.
Khi AI phát triển, nhu cầu điện cho các trung tâm dữ liệu tăng mạnh, vì huấn luyện và chạy các mô hình lớn cần rất nhiều máy tính chuyên dụng.
Đây là một mặt ít được nói tới của công nghệ số: mỗi câu hỏi bạn gửi cho chatbot cũng tiêu một ít điện ở đâu đó.
Làm mát, cuộc chiến với nhiệt
Máy chủ chạy sinh nhiệt. Hàng nghìn máy chủ trong một phòng kín sinh ra lượng nhiệt rất lớn, không làm mát thì máy hỏng.
Cách phổ biến là điều hoà công suất lớn kết hợp sắp xếp tủ máy theo lối nóng và lối lạnh: một bên hút khí mát vào, một bên thổi khí nóng ra, không để hai luồng trộn lẫn.
Một số nơi dùng nước để làm mát, có nơi đưa chất lỏng làm mát tới tận chip. Những cách này hiệu quả hơn nhưng tốn nước và phức tạp hơn.
Ở vùng khí hậu lạnh, trung tâm dữ liệu có thể tận dụng không khí bên ngoài để làm mát, tiết kiệm điện đáng kể.
Ở vùng nhiệt đới như Việt Nam, làm mát tốn kém hơn, nên thiết kế và vận hành hiệu quả càng quan trọng.
Các cấp độ tin cậy
Trung tâm dữ liệu thường được phân cấp theo mức độ dự phòng và khả năng hoạt động liên tục.
Cấp thấp có thể phải dừng khi bảo trì. Cấp cao có hai đường điện, hai hệ thống làm mát độc lập, bảo trì một bên mà bên kia vẫn chạy.
Cấp càng cao, thời gian ngừng hoạt động dự kiến trong năm càng ít, và chi phí thuê chỗ càng cao.
Khi chọn nơi đặt máy chủ, nên hỏi nhà cung cấp về cấp độ, chứng nhận, và lịch sử sự cố, thay vì chỉ so giá.
Không phải doanh nghiệp nào cũng cần cấp cao nhất. Website giới thiệu công ty khác với hệ thống thanh toán phải chạy từng giây.
Hãy hỏi thêm về chính sách sao lưu: máy chủ có thể chạy rất ổn định, nhưng một lần xoá nhầm dữ liệu mà không có bản sao thì cấp độ nào cũng không cứu được.
Đặt máy chủ trong nước hay nước ngoài
Đặt máy chủ ở trung tâm dữ liệu trong nước giúp khách ở Việt Nam truy cập nhanh, ít bị ảnh hưởng khi cáp quang biển gặp sự cố.
Đặt ở nước ngoài có thể phù hợp nếu khách chủ yếu ở nước ngoài, hoặc khi cần các dịch vụ chỉ có ở nhà cung cấp quốc tế.
Cần lưu ý các quy định về dữ liệu cá nhân. Một số loại dữ liệu có thể có yêu cầu riêng về nơi lưu trữ và cách xử lý. Hãy tìm hiểu quy định áp dụng cho ngành của bạn.
Nhiều doanh nghiệp kết hợp: máy chủ chính trong nước, bản sao lưu ở nơi khác để phòng sự cố lớn.
Quan trọng nhất là biết dữ liệu của mình đang nằm ở đâu, ai giữ, và lấy lại thế nào khi cần.
Trung tâm dữ liệu và chúng ta
Hiểu về trung tâm dữ liệu giúp ta nhìn công nghệ thực tế hơn. Dịch vụ miễn phí không có nghĩa là không ai trả tiền điện, tiền máy cho nó.
Mỗi tấm ảnh lưu trên mây, mỗi video xem lại, đều nằm trên ổ đĩa ở một toà nhà nào đó. Dọn bớt dữ liệu không cần thiết cũng là một cách nhỏ để bớt lãng phí.
Ngành trung tâm dữ liệu cũng tạo ra nhiều việc làm kỹ thuật: vận hành điện, làm mát, mạng, an ninh, những nghề cần tay nghề thật.
Với người trẻ yêu công nghệ, đây là một hướng đi ít được nhắc nhưng bền vững, vì máy chủ cần người chăm suốt ngày đêm.
Câu hỏi cho bạn tập này: dữ liệu quan trọng nhất của bạn đang nằm ở trung tâm dữ liệu nào, và bạn có bản sao ở nơi thứ hai không?
Câu hỏi thường gặp
Trung tâm dữ liệu là gì?
Là nơi đặt hàng nghìn máy chủ chạy liên tục, có điện dự phòng, hệ thống làm mát và đường truyền lớn, phục vụ website, ứng dụng và dịch vụ đám mây.
Vì sao trung tâm dữ liệu tốn nhiều điện?
Vì hàng nghìn máy chủ chạy liên tục và hệ thống làm mát phải hoạt động suốt ngày đêm để giữ nhiệt độ ổn định. Nhu cầu AI làm lượng điện này tăng thêm.
Cấp độ trung tâm dữ liệu có ý nghĩa gì?
Cấp độ thể hiện mức dự phòng điện, làm mát và khả năng hoạt động liên tục. Cấp càng cao thì thời gian ngừng hoạt động dự kiến càng ít và chi phí càng cao.
Nên đặt máy chủ trong nước hay nước ngoài?
Nếu khách chủ yếu ở Việt Nam, đặt trong nước giúp truy cập nhanh và ít phụ thuộc cáp biển. Cần xem thêm quy định về dữ liệu cá nhân áp dụng cho ngành của bạn.
Chọn nơi đặt máy chủ cần hỏi gì?
Hỏi về cấp độ tin cậy, chứng nhận, lịch sử sự cố, chính sách sao lưu và cách lấy lại dữ liệu khi cần, không chỉ so sánh giá thuê.
