Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Người Việt mình làm việc ở quán cà phê rất nhiều, và câu đầu tiên khi ngồi xuống thường là mật khẩu wifi là gì. Tập này mình nói về chuyện dùng wifi công cộng sao cho an toàn, không quá lo mà cũng không chủ quan.
Trả lời ngắn: wifi công cộng dùng được cho đọc tin, xem bản đồ, nhắn tin, làm việc thông thường, nhất là khi trang web có kết nối mã hoá, điều mà hầu hết trang lớn hiện nay đều có. Rủi ro lớn nhất không nằm ở việc ai đó đọc trộm dữ liệu, mà ở mạng giả mạo cùng tên và trang đăng nhập giả. Hãy tránh giao dịch tài chính trên wifi lạ, tắt tự động kết nối, và chuyển sang mạng di động khi làm việc nhạy cảm.
Wifi công cộng ngày nay đã an toàn hơn trước
Cách đây khoảng mười năm, nhiều trang web chưa mã hoá kết nối, nên ai cùng mạng wifi có thể đọc được những gì bạn gửi đi. Đó là thời wifi công cộng thật sự đáng sợ.
Hiện nay, phần lớn trang web và ứng dụng đều mã hoá kết nối. Ổ khoá trên thanh địa chỉ cho biết dữ liệu giữa bạn và trang web được mã hoá, người cùng mạng không đọc được nội dung.
Ứng dụng ngân hàng, email, mạng xã hội lớn đều mã hoá kết nối và có thêm các lớp bảo vệ riêng.
Vì vậy, nỗi lo ai đó ở bàn bên đọc trộm tin nhắn của bạn đã giảm rất nhiều so với trước.
Nhưng rủi ro không biến mất, nó chuyển sang dạng khác, khó nhận ra hơn.
Mạng giả mạo cùng tên
Kẻ gian có thể phát một mạng wifi tên giống hệt mạng của quán, của sân bay, của khách sạn. Bạn kết nối nhầm vào mạng của chúng.
Khi đã ở trong mạng giả, chúng có thể dẫn bạn tới trang đăng nhập giả, hoặc cố gắng can thiệp vào kết nối.
Hỏi nhân viên tên mạng chính xác, kể cả chữ hoa chữ thường. Nếu thấy hai mạng tên gần giống nhau, hãy cẩn thận.
Mạng không có mật khẩu ở nơi đông người là loại dễ bị giả mạo nhất.
Tắt tính năng tự động kết nối với mạng đã từng dùng. Điện thoại của bạn có thể tự nhảy vào một mạng giả mang tên quen thuộc mà bạn không hay biết.
Sau khi dùng xong, chọn quên mạng này trong cài đặt wifi, đặc biệt với mạng ở sân bay, khách sạn bạn không quay lại.
Ở khách sạn, mạng giả có thể mang tên giống tên khách sạn kèm chữ miễn phí hay tốc độ cao. Hỏi lễ tân tên mạng chính thức ngay khi nhận phòng là thói quen nhỏ mà hữu ích.
Trang đăng nhập wifi và trang giả
Nhiều mạng công cộng yêu cầu bạn mở một trang để đồng ý điều khoản hay nhập số điện thoại trước khi dùng. Đây là cách làm bình thường.
Nhưng nếu trang đó yêu cầu đăng nhập bằng email và mật khẩu mạng xã hội, hay nhập thông tin thẻ, hãy dừng lại.
Không bao giờ nhập mật khẩu tài khoản quan trọng vào trang mở ra khi kết nối wifi.
Nếu trình duyệt cảnh báo chứng chỉ không hợp lệ khi bạn vào một trang quen thuộc, đừng bỏ qua cảnh báo. Đó có thể là dấu hiệu kết nối đang bị can thiệp.
Gõ địa chỉ trang web quan trọng bằng tay hoặc dùng dấu trang, đừng bấm đường dẫn lạ khi đang ở mạng công cộng.
Những việc nên và không nên làm
Nên: đọc tin, tra bản đồ, xem video, nhắn tin qua ứng dụng có mã hoá, làm việc trên tài liệu qua dịch vụ đám mây có kết nối mã hoá.
Hạn chế: đăng nhập tài khoản quan trọng lần đầu trên thiết bị mới, thay đổi mật khẩu, cài đặt bảo mật.
Tránh: giao dịch ngân hàng, chuyển tiền, nhập thông tin thẻ trên wifi lạ. Với những việc này, chuyển sang mạng di động của bạn.
Mạng di động 4G, 5G mã hoá giữa máy bạn và nhà mạng, khó bị giả mạo hơn nhiều so với wifi công cộng.
Có thể dùng điện thoại phát mạng cho máy tính khi cần làm việc nhạy cảm ở nơi công cộng.
Tắt chia sẻ tệp và chia sẻ máy in trên máy tính khi ở mạng công cộng. Hệ điều hành thường hỏi bạn đây là mạng riêng hay công cộng, hãy chọn công cộng.
Còn mạng riêng ảo thì sao
Mạng riêng ảo tạo một đường hầm mã hoá từ máy bạn tới máy chủ của nhà cung cấp, giúp người cùng mạng wifi không thấy bạn truy cập trang nào.
Nó có ích ở mạng không tin tưởng, nhưng không phải thuốc tiên. Nó không chặn được trang lừa đảo, không bảo vệ bạn nếu bạn tự nhập mật khẩu vào trang giả.
Khi dùng mạng riêng ảo, bạn chuyển niềm tin từ chủ quán cà phê sang nhà cung cấp mạng riêng ảo. Họ có thể thấy lưu lượng của bạn.
Mạng riêng ảo miễn phí không rõ nguồn gốc có thể thu thập và bán dữ liệu của bạn. Nếu dùng, chọn nhà cung cấp uy tín, có chính sách minh bạch.
Công ty có thể yêu cầu nhân viên dùng mạng riêng ảo của công ty khi làm việc từ xa. Đó là trường hợp sử dụng hợp lý nhất.
Thói quen gọn cho người hay làm việc bên ngoài
Cập nhật hệ điều hành và trình duyệt thường xuyên, vì các bản vá bảo mật chặn nhiều kiểu tấn công qua mạng.
Bật tường lửa có sẵn trên máy tính.
Khoá màn hình khi rời bàn, dù chỉ đi gọi thêm nước. Nguy cơ ai đó cầm máy của bạn ở quán đông còn lớn hơn nguy cơ từ wifi.
Dùng tấm dán chống nhìn trộm màn hình nếu bạn hay làm việc với tài liệu nhạy cảm ở nơi đông người.
Bật xác thực hai lớp cho mọi tài khoản quan trọng. Dù mật khẩu có lọt ra qua trang giả, kẻ gian vẫn khó vào.
Câu hỏi cho bạn tập này: điện thoại của bạn đang ghi nhớ bao nhiêu mạng wifi công cộng, và bạn có muốn quên bớt không?
Câu hỏi thường gặp
Dùng wifi công cộng có an toàn không?
Khá an toàn cho đọc tin, xem bản đồ, nhắn tin khi trang có kết nối mã hoá. Rủi ro chính là mạng giả mạo cùng tên và trang đăng nhập giả, nên cần cẩn thận.
Có nên chuyển khoản ngân hàng qua wifi quán cà phê?
Nên tránh. Với giao dịch tài chính, hãy chuyển sang mạng di động của bạn, vì khó bị giả mạo hơn wifi công cộng.
Làm sao nhận ra wifi giả mạo?
Hỏi nhân viên tên mạng chính xác, cảnh giác khi có hai mạng tên gần giống nhau, và cẩn thận với mạng không mật khẩu ở nơi đông người.
Mạng riêng ảo có bảo vệ hoàn toàn không?
Không. Nó mã hoá đường truyền nhưng không chặn được trang lừa đảo hay việc bạn tự nhập mật khẩu vào trang giả. Nên chọn nhà cung cấp uy tín.
Vì sao nên tắt tự động kết nối wifi?
Vì điện thoại có thể tự kết nối vào một mạng giả mang tên quen thuộc mà bạn không biết. Quên các mạng công cộng sau khi dùng xong.
