Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Trong ngăn kéo nhà bạn có bao nhiêu chiếc điện thoại cũ, máy tính bảng cũ, ổ cứng cũ? Nhà mình từng có cả một hộp. Tập này mình nói cách xử lý chúng cho an toàn và có ích.
Trả lời ngắn: trước khi bán, cho hay bỏ, việc quan trọng nhất là sao lưu những gì cần giữ, xoá sạch dữ liệu, gỡ thiết bị khỏi tài khoản của bạn, rồi khôi phục cài đặt gốc. Máy còn dùng được thì bán lại hoặc cho người cần. Máy hỏng thì mang tới điểm thu gom rác điện tử, đừng vứt chung với rác sinh hoạt.
Vì sao xoá dữ liệu quan trọng đến vậy
Điện thoại cũ chứa cả cuộc đời bạn: ảnh gia đình, tin nhắn, danh bạ, tài khoản ngân hàng, mật khẩu đã lưu, giấy tờ chụp lại.
Xoá ảnh bằng tay hay xoá ứng dụng không đủ. Dữ liệu có thể vẫn còn và khôi phục được bằng công cụ chuyên dụng.
Máy rơi vào tay người xấu có thể bị khai thác để lừa đảo chính người thân của bạn, hay mạo danh bạn.
Ổ cứng máy tính cũ còn nguy hiểm hơn vì thường chứa tài liệu công việc, hợp đồng, sổ sách.
Vì vậy xoá dữ liệu đúng cách là bước không được bỏ qua, dù bạn chỉ cho người quen.
Mình từng mua một chiếc máy tính bảng cũ để thử, bật lên thấy còn nguyên ảnh gia đình và hộp thư của chủ cũ. Người bán không hề có ý xấu, họ chỉ không biết phải xoá thế nào. Chuyện này phổ biến hơn bạn nghĩ.
Các bước chuẩn bị điện thoại trước khi rời tay
Bước một, sao lưu ảnh, danh bạ, tin nhắn quan trọng lên máy mới hoặc kho lưu trữ của bạn. Kiểm tra lại bản sao lưu đã đủ.
Bước hai, đăng xuất khỏi các tài khoản quan trọng: email, mạng xã hội, ngân hàng. Với ứng dụng ngân hàng, huỷ đăng ký thiết bị nếu ứng dụng có chức năng này.
Bước ba, gỡ thiết bị khỏi tài khoản của hãng điện thoại và tắt tính năng tìm thiết bị. Nếu không, người mua sẽ bị khoá máy và không dùng được.
Bước bốn, gỡ thẻ SIM và thẻ nhớ ra khỏi máy.
Bước năm, khôi phục cài đặt gốc từ phần cài đặt của máy. Với máy hiện đại có mã hoá sẵn, bước này làm dữ liệu cũ gần như không thể khôi phục.
Bước sáu, bật máy lên kiểm tra lại xem đã về trạng thái như mới, không còn tài khoản nào của bạn.
Máy tính và ổ cứng cũ
Máy tính cũng cần sao lưu tài liệu trước, đăng xuất tài khoản, gỡ cấp phép các phần mềm trả phí nếu có thể chuyển sang máy mới.
Dùng chức năng đặt lại máy của hệ điều hành, chọn tuỳ chọn xoá sạch ổ đĩa, không chỉ xoá tệp.
Nếu ổ cứng đã được mã hoá từ trước, việc xoá an toàn dễ hơn nhiều. Đây cũng là lý do nên bật mã hoá ổ cứng ngay từ khi mua máy.
Ổ cứng hỏng không bật được nhưng từng chứa dữ liệu nhạy cảm thì nên phá huỷ vật lý trước khi bỏ, hoặc giao cho đơn vị chuyên nghiệp có cam kết huỷ dữ liệu.
Doanh nghiệp thanh lý máy tính nên có quy trình xoá dữ liệu và biên bản rõ ràng, không giao nguyên máy cho người mua đồng nát.
Đừng quên các thiết bị lưu trữ nhỏ như thẻ nhớ, ổ cắm USB, ổ cứng gắn ngoài. Chúng thường chứa bản sao lưu cũ đầy đủ hơn cả máy chính, và hay bị cho đi, bán đi kèm máy ảnh hay máy tính mà không ai nghĩ tới việc xoá.
Bán lại hay cho đi
Máy còn tốt có thể bán lại cho cửa hàng thu mua, bán trực tiếp cho người dùng khác, hoặc đổi lấy máy mới.
So giá ở vài nơi trước khi bán. Ghi chú tình trạng máy trung thực: pin, vết xước, lỗi nếu có.
Khi gặp người mua trực tiếp, chọn nơi đông người, nhận tiền đầy đủ trước khi giao máy, cẩn thận các chiêu chuyển khoản giả.
Cho đi cũng là một lựa chọn ý nghĩa. Một chiếc điện thoại cũ còn dùng tốt có thể giúp một học sinh học trực tuyến, một người lớn tuổi gọi video với con cháu.
Trước khi cho, hỏi người nhận có cần không, máy có phù hợp không. Đừng cho đồ hỏng hay quá cũ khiến người nhận phải tốn tiền sửa.
Kèm theo sạc, cáp, và nếu được, cài sẵn những ứng dụng cơ bản cho người nhận dễ dùng.
Máy hỏng: tái chế đúng cách
Đồ điện tử chứa pin và một số chất có thể gây hại cho môi trường nếu đốt hay chôn lấp. Đừng vứt chung rác sinh hoạt.
Pin lithium vứt vào thùng rác có thể gây cháy trong xe rác hay bãi rác khi bị nén, đập.
Tìm các điểm thu gom pin và rác điện tử ở địa phương, tại một số siêu thị, cửa hàng điện máy, trường học hay chương trình thu gom định kỳ.
Một số hãng và cửa hàng nhận lại đồ cũ của chính hãng đó để tái chế, có khi kèm ưu đãi khi mua máy mới.
Tái chế đúng giúp thu hồi kim loại quý bên trong thiết bị và giảm khai thác mới.
Trong lúc chờ mang đi thu gom, cất pin cũ và thiết bị hỏng ở chỗ khô ráo, thoáng, xa nguồn nhiệt và ngoài tầm tay trẻ nhỏ. Có thể dán băng keo lên hai cực của pin rời để tránh chập khi để chung nhiều viên.
Thói quen dùng đồ lâu hơn
Cách tốt nhất để bớt rác điện tử là dùng đồ lâu hơn: mua máy có thời gian cập nhật dài, dùng ốp và kính bảo vệ, thay pin khi pin yếu.
Trước khi mua mới, tự hỏi máy cũ thật sự hết dùng được chưa, hay chỉ vì có đời mới.
Máy cũ trong nhà có thể tái sử dụng: làm camera trông nhà, làm máy nghe nhạc cho bé, làm đồng hồ báo thức.
Mỗi năm một lần, dọn ngăn kéo đồ công nghệ cũ, quyết định món nào bán, món nào cho, món nào tái chế.
Câu hỏi cho bạn tập này: trong nhà bạn hiện có bao nhiêu thiết bị cũ đang nằm im, và dữ liệu trong chúng đã được xoá chưa?
Câu hỏi thường gặp
Xoá ảnh và ứng dụng có đủ trước khi bán điện thoại không?
Không đủ. Cần sao lưu, đăng xuất tài khoản, gỡ thiết bị khỏi tài khoản hãng, tắt tính năng tìm thiết bị và khôi phục cài đặt gốc.
Vì sao phải gỡ thiết bị khỏi tài khoản trước khi bán?
Nếu không gỡ, máy vẫn bị khoá theo tài khoản của bạn, người mua không dùng được và bạn có thể bị liên luỵ.
Ổ cứng hỏng chứa dữ liệu nhạy cảm thì xử lý sao?
Nên phá huỷ vật lý hoặc giao cho đơn vị chuyên nghiệp có cam kết huỷ dữ liệu, không bán nguyên cho người thu mua.
Có được vứt pin điện thoại vào thùng rác không?
Không nên. Pin lithium có thể gây cháy khi bị nén, đập trong xe rác. Hãy mang tới điểm thu gom pin hoặc rác điện tử.
Cho điện thoại cũ cần lưu ý gì?
Hỏi người nhận có cần không, máy còn dùng tốt không, xoá sạch dữ liệu, kèm sạc, cáp và cài sẵn ứng dụng cơ bản để người nhận dễ dùng.
