Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Cứ vài lần mỗi năm, người dùng internet ở Việt Nam lại than mạng chậm, vào trang nước ngoài ì ạch, và tin tức nhắc tới cụm từ quen thuộc là sự cố cáp quang biển. Tập này mình giải thích chuyện gì đang xảy ra dưới đáy đại dương.
Nói thẳng: phần lớn dữ liệu internet đi giữa các quốc gia chạy qua những sợi cáp quang đặt dưới đáy biển. Khi một tuyến bị đứt hay hỏng, dữ liệu phải dồn sang các tuyến còn lại, đường đi xa hơn và đông hơn, nên vào website nước ngoài chậm hẳn. Còn website có máy chủ đặt trong nước thì thường ít bị ảnh hưởng.
Internet không bay qua vệ tinh như ta tưởng
Nhiều người nghĩ internet quốc tế đi qua vệ tinh. Thực tế, vệ tinh chỉ chiếm phần rất nhỏ. Phần lớn đi qua cáp quang dưới biển.
Cáp quang truyền dữ liệu bằng ánh sáng trong những sợi thuỷ tinh mảnh như sợi tóc. Một tuyến cáp có thể mang lượng dữ liệu khổng lồ với độ trễ thấp hơn vệ tinh nhiều.
Những tuyến cáp này nối các châu lục, chạy hàng nghìn cây số dưới đáy biển, có đoạn nằm ở độ sâu vài nghìn mét.
Ở gần bờ, cáp được bọc nhiều lớp bảo vệ và chôn xuống đáy biển. Ở vùng nước sâu, cáp mảnh hơn vì ít bị tác động.
Việt Nam kết nối ra thế giới qua một số tuyến cáp biển cùng các tuyến cáp trên đất liền qua nước láng giềng.
Mỗi tuyến thường do nhiều nhà mạng và doanh nghiệp ở nhiều nước cùng góp vốn xây dựng và khai thác.
Vì sao cáp hay gặp sự cố
Cáp nằm dưới biển nhưng không hề an toàn tuyệt đối. Neo tàu, lưới đánh cá kéo đáy, động đất dưới biển, sạt lở đáy biển đều có thể làm hỏng cáp.
Đôi khi sự cố nằm ở bộ khuếch đại tín hiệu hay ở trạm cập bờ, không phải đứt cáp.
Một tuyến có thể gặp sự cố ở một nhánh, chỉ làm giảm dung lượng một phần, hoặc đứt hẳn đoạn chính.
Vì có nhiều tuyến chạy qua cùng một vùng biển, thỉnh thoảng nhiều tuyến cùng gặp vấn đề trong một khoảng thời gian, và lúc đó người dùng cảm nhận rõ nhất.
Sửa cáp biển không đơn giản. Cần tàu chuyên dụng, thời tiết thuận lợi, thủ tục cấp phép hoạt động trong vùng biển, nên có khi mất nhiều tuần.
Trong thời gian chờ sửa, nhà mạng điều chỉnh lưu lượng sang tuyến khác, thuê thêm dung lượng, nhưng khó bù đủ hoàn toàn.
Một số nước đã khoanh vùng bảo vệ dọc tuyến cáp gần bờ, hạn chế thả neo và kéo lưới đáy. Dù vậy, với hàng nghìn cây số cáp trải qua nhiều vùng biển, rủi ro không bao giờ về bằng không.
Người dùng thấy gì khi cáp gặp sự cố
Hiện tượng phổ biến nhất là các dịch vụ có máy chủ ở nước ngoài chạy chậm: trang tải lâu, video giật, gọi video bị trễ tiếng.
Website và dịch vụ có máy chủ trong nước, hoặc có bản sao nội dung đặt tại Việt Nam, thường vẫn chạy bình thường.
Giờ cao điểm buổi tối, khi nhiều người cùng dùng, tình trạng chậm rõ hơn vì dung lượng còn lại phải chia cho nhiều người.
Các dịch vụ lớn thường có máy chủ hoặc mạng phân phối nội dung đặt gần người dùng, nên ít bị ảnh hưởng hơn trang nhỏ đặt máy chủ ở xa.
Đây là lúc nhiều người đổ lỗi cho nhà mạng hay thiết bị ở nhà, trong khi nguyên nhân nằm cách xa hàng nghìn cây số.
Kiểm tra nhanh bằng cách thử một trang trong nước và một trang nước ngoài: trang trong nước nhanh mà trang ngoài chậm thì nhiều khả năng là đường quốc tế.
Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì
Nếu khách của bạn chủ yếu ở Việt Nam, đặt máy chủ website trong nước hoặc dùng dịch vụ phân phối nội dung có điểm đặt tại Việt Nam giúp khách ít bị ảnh hưởng khi cáp gặp sự cố.
Công việc phụ thuộc vào dịch vụ đám mây nước ngoài nên có phương án dự phòng: làm việc ngoại tuyến được, lưu bản sao tài liệu cần thiết ở máy.
Với cuộc họp trực tuyến quan trọng với đối tác nước ngoài, chuẩn bị thêm đường truyền dự phòng như mạng di động, và giảm chất lượng video nếu cần.
Doanh nghiệp có nhu cầu cao có thể dùng hai nhà mạng khác nhau, vì mỗi nhà mạng có thể dùng tuyến quốc tế khác nhau.
Đừng ký các cam kết thời gian xử lý quá chặt với khách nước ngoài trong giai đoạn đang có sự cố cáp. Báo trước cho khách biết tình hình là cách giữ uy tín.
Theo dõi thông báo của nhà mạng để biết thời gian dự kiến sửa xong, thay vì đoán.
Cuối cùng, đây cũng là lúc để xem lại xem công việc hằng ngày của công ty phụ thuộc vào bao nhiêu dịch vụ đặt ở nước ngoài. Danh sách ấy thường dài hơn ta nghĩ, từ email, lưu trữ tài liệu, phần mềm kế toán, cho tới công cụ chat nội bộ.
Nhìn rộng hơn về hạ tầng
Câu chuyện cáp biển nhắc ta rằng internet không phải thứ vô hình trên mây. Nó là cáp, trạm, máy chủ, con người làm việc ngày đêm.
Mỗi tuyến cáp mới được xây thêm làm mạng lưới bền hơn, vì khi một tuyến gặp sự cố, tuyến khác gánh đỡ.
Các quốc gia ngày càng coi cáp biển là hạ tầng quan trọng, đầu tư thêm tuyến và tăng khả năng sửa chữa.
Với người làm công nghệ, hiểu hạ tầng giúp thiết kế sản phẩm thực tế hơn: dữ liệu đặt ở đâu, người dùng ở đâu, đường đi giữa hai nơi có bao nhiêu điểm yếu.
Với người dùng bình thường, hiểu điều này giúp bớt bực bội khi mạng chậm, và biết khi nào nên đợi, khi nào nên gọi kỹ thuật.
Câu hỏi cho bạn tập này: những dịch vụ bạn dùng hằng ngày, cái nào đặt máy chủ ở nước ngoài và sẽ chậm đi khi cáp biển gặp sự cố?
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cáp quang biển gặp sự cố thì mạng chậm?
Vì phần lớn dữ liệu internet quốc tế đi qua cáp biển. Khi một tuyến hỏng, lưu lượng dồn sang các tuyến còn lại, đường đi đông và xa hơn nên truy cập nước ngoài chậm đi.
Internet quốc tế có đi qua vệ tinh không?
Có, nhưng chỉ chiếm phần rất nhỏ. Phần lớn dữ liệu giữa các quốc gia đi qua cáp quang dưới biển và trên đất liền vì dung lượng lớn và độ trễ thấp.
Sửa cáp quang biển mất bao lâu?
Tuỳ vị trí và mức độ hỏng, có thể mất nhiều tuần vì cần tàu chuyên dụng, thời tiết thuận lợi và thủ tục cấp phép trong vùng biển.
Website trong nước có bị ảnh hưởng khi cáp biển hỏng không?
Thường ít bị ảnh hưởng nếu máy chủ đặt trong nước, vì dữ liệu không phải đi qua đường quốc tế. Website đặt máy chủ ở nước ngoài sẽ chậm hơn.
Doanh nghiệp nên làm gì khi có sự cố cáp biển?
Chuẩn bị đường truyền dự phòng, đặt máy chủ hoặc bản sao nội dung gần khách hàng, lưu sẵn tài liệu cần thiết, và báo trước cho khách nước ngoài nếu có thể chậm trễ.
