Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Tập này dành cho những người đang chạy một xưởng nhỏ: xưởng cơ khí vài chục thợ, xưởng may gia công, cơ sở làm bánh, làm nước chấm. Ai cũng nghe nói tới tự động hoá, nhưng nhiều người ngại vì sợ tốn tiền mà không hiệu quả.
Trả lời thẳng: hãy bắt đầu từ việc lặp lại nhiều nhất và gây lỗi nhiều nhất trong xưởng, bằng những giải pháp đơn giản như đồ gá, cảm biến, băng tải, máy cấp phôi, trước khi nghĩ tới robot đắt tiền. Đo hiện trạng trước, thử ở quy mô nhỏ, đo lại, rồi mới mở rộng.
Đo trước khi mua
Sai lầm phổ biến nhất là mua máy theo quảng cáo hoặc theo xưởng bên cạnh. Mỗi xưởng có điểm nghẽn riêng, và máy móc chỉ có ích khi giải quyết đúng điểm nghẽn ấy.
Hãy dành vài tuần ghi chép đơn giản: mỗi công đoạn mất bao lâu, bao nhiêu sản phẩm lỗi, lỗi ở công đoạn nào, công nhân phải chờ ở đâu, việc gì khiến người ta mệt nhất.
Bạn sẽ thường thấy điểm nghẽn không nằm ở chỗ mình nghĩ. Có khi máy chạy nhanh nhưng công nhân phải chờ vật tư, có khi lỗi không do người mà do đồ gá kém.
Ghi chép này cũng là thước đo để sau khi đầu tư, bạn biết chính xác mình được lợi bao nhiêu, thay vì chỉ cảm thấy.
Không cần phần mềm phức tạp. Một cuốn sổ, một bảng tính, một chiếc điện thoại chụp ảnh là đủ cho bước đầu.
Nhiều chủ xưởng sau bước đo đã cải thiện được đáng kể chỉ bằng sắp xếp lại mặt bằng và quy trình, chưa cần mua máy nào.
Giải pháp đơn giản trước robot
Đồ gá tốt là khoản đầu tư rẻ mà hiệu quả cao. Một đồ gá giữ chi tiết đúng vị trí giúp thợ làm nhanh hơn, ít lỗi hơn, và người mới học việc nhanh hơn.
Cảm biến đơn giản có thể phát hiện thiếu chi tiết, sai kích thước, sản phẩm rơi khỏi băng chuyền, và báo động trước khi lỗi chồng chất.
Băng tải và máng trượt giúp vật tư tự di chuyển giữa các công đoạn, giảm khuân vác và đi lại.
Máy cấp phôi tự động, máy đóng gói bán tự động, máy chiết rót định lượng là những thiết bị phổ biến, nhiều nhà cung cấp trong nước, giá vừa phải.
Những giải pháp này thường hoàn vốn nhanh hơn robot, dễ sửa chữa hơn, và không đòi hỏi thợ có trình độ lập trình.
Chỉ khi đã tận dụng hết những thứ đơn giản mà vẫn còn việc lặp lại nặng nhọc với sản lượng ổn định, robot mới thật sự đáng cân nhắc.
Chọn việc nào để tự động hoá trước
Tiêu chí đầu tiên là việc lặp lại nhiều lần mỗi ngày với cùng một cách làm. Việc thay đổi theo từng đơn hàng khó tự động hoá với chi phí hợp lý.
Tiêu chí thứ hai là việc gây lỗi nhiều, vì mỗi lỗi là tiền vật liệu, tiền làm lại và uy tín với khách.
Tiêu chí thứ ba là việc nặng nhọc, độc hại, dễ gây tai nạn hay bệnh nghề nghiệp. Tự động hoá ở đây vừa có lợi kinh tế vừa bảo vệ người lao động.
Tiêu chí thứ tư là việc đang khó tuyển người. Khi không ai muốn làm một việc, đó là tín hiệu nên tìm máy hỗ trợ.
Hãy chấm điểm từng công đoạn theo bốn tiêu chí này và bắt đầu từ công đoạn điểm cao nhất.
Một ví dụ điển hình ở xưởng thực phẩm nhỏ là khâu chiết rót và đóng nắp. Làm tay thì định lượng lúc nhiều lúc ít, tốc độ phụ thuộc người, dễ nhiễm bẩn. Một máy chiết rót định lượng bán tự động giải quyết cả ba chuyện, và thường là bước tự động hoá đầu tiên đáng làm nhất của loại xưởng này.
Người là phần quan trọng nhất
Máy mới mà thợ không biết dùng, không biết bảo trì thì nhanh hỏng và nằm chờ. Ngân sách đầu tư nên có phần dành cho đào tạo ngay từ đầu.
Hãy cho thợ tham gia từ lúc chọn giải pháp. Họ là người hiểu công việc nhất và thường có những ý tưởng cải tiến rất thực tế.
Giải thích rõ rằng tự động hoá là để bớt việc nặng, bớt lỗi, tăng thu nhập cho người giỏi hơn, chứ không phải để đuổi người. Nếu thợ lo mất việc, họ sẽ không hợp tác.
Cử một hai người đi học các khoá ngắn hạn về vận hành, bảo trì máy, cảm biến, điều khiển. Họ sẽ là người giữ cho hệ thống chạy ổn định.
Ghi lại quy trình vận hành và bảo trì bằng ngôn ngữ đơn giản, có hình ảnh, dán ngay cạnh máy.
Đừng quên an toàn. Máy tự động chạy liên tục, có thể khởi động bất ngờ khi cảm biến kích hoạt. Phải có nút dừng khẩn cấp dễ thấy, rào chắn ở chỗ có bộ phận chuyển động, và quy định khoá máy khi bảo trì. Một tai nạn có thể xoá sạch mọi lợi ích mà tự động hoá mang lại.
Thử nhỏ, đo lại, rồi mới làm lớn
Thay vì đầu tư cả dây chuyền, hãy thử ở một công đoạn, một ca, một mã sản phẩm. Chạy vài tuần, đo lại theo đúng những gì đã ghi chép trước đó.
Nếu hiệu quả rõ ràng, mở rộng. Nếu không, bạn mất ít tiền và học được nhiều điều.
Hỏi kỹ nhà cung cấp về bảo hành, linh kiện thay thế, thời gian có mặt khi hỏng. Một máy rẻ mà hỏng thì chờ cả tuần mới sửa có thể đắt hơn máy đắt mà sửa trong ngày.
Tìm hiểu các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa về đổi mới công nghệ, nhiều địa phương có những chương trình như vậy, nên hỏi trực tiếp sở ngành liên quan.
Câu hỏi cho bạn tập này: công đoạn nào trong xưởng của bạn khiến bạn lo nhất mỗi khi có đơn hàng lớn, và bạn đã đo nó chưa?
Hãy giữ lại số liệu trước và sau của mỗi lần thử, kể cả lần thất bại. Sau vài năm, cuốn sổ ấy là tài sản quý của xưởng: nó cho biết loại đầu tư nào hợp với cách làm việc của chính mình, giúp những quyết định sau nhanh và chắc hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Xưởng nhỏ có nên mua robot không?
Thường nên bắt đầu từ đồ gá, cảm biến, băng tải, máy bán tự động vì rẻ và hoàn vốn nhanh. Robot chỉ đáng cân nhắc khi việc lặp lại nặng nhọc và sản lượng đủ ổn định.
Làm sao biết công đoạn nào cần tự động hoá?
Ghi chép thời gian, lỗi và chỗ chờ đợi ở từng công đoạn trong vài tuần, rồi chấm điểm theo mức lặp lại, mức lỗi, mức nặng nhọc và mức khó tuyển người.
Đồ gá là gì và vì sao quan trọng?
Đồ gá là dụng cụ giữ chi tiết đúng vị trí khi gia công hoặc lắp ráp. Đồ gá tốt giúp làm nhanh, ít lỗi và người mới học việc nhanh hơn, chi phí lại thấp.
Thợ có phản đối tự động hoá không?
Có thể nếu họ lo mất việc. Cho thợ tham gia chọn giải pháp, giải thích mục tiêu giảm việc nặng và đào tạo họ vận hành máy giúp việc chuyển đổi suôn sẻ hơn.
Tự động hoá bao lâu thì hoàn vốn?
Tuỳ giải pháp và sản lượng. Giải pháp đơn giản thường hoàn vốn nhanh hơn robot. Ghi chép hiện trạng trước giúp bạn tính được hiệu quả thật sau khi đầu tư.
