Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Mỗi lần bạn đặt một món hàng trên mạng và nó tới tay sau một hai ngày, phía sau là một chuỗi kho hàng chạy hết công suất. Tập này mình kể chuyện robot trong những nhà kho ấy.
Trả lời ngắn: robot đang chạy thật trong kho ở những việc như chở cả kệ hàng tới chỗ người nhặt, phân loại bưu kiện theo tuyến, xếp thùng lên pallet và đi kiểm kê bằng camera. Còn giao hàng tận cửa bằng robot hay máy bay không người lái thì phần lớn vẫn là thử nghiệm trong những khu vực giới hạn.
Từ người đi tìm hàng tới hàng đi tìm người
Trong kho truyền thống, nhân viên nhặt hàng đi bộ rất nhiều mỗi ca, cầm danh sách đi từ dãy kệ này sang dãy kệ khác. Phần lớn thời gian là đi lại chứ không phải nhặt hàng.
Một thay đổi lớn là đảo ngược quy trình: những chiếc xe tự hành nhỏ chui xuống gầm kệ, nâng cả kệ lên và chở tới trạm nhặt hàng nơi nhân viên đứng. Người đứng yên, hàng tự đi tới.
Cách làm này giảm rất nhiều quãng đường đi bộ, tăng số đơn mỗi người xử lý được, và giảm nhầm lẫn vì màn hình ở trạm chỉ rõ món nào cần lấy.
Những xe tự hành này di chuyển theo bản đồ số của kho, tránh nhau, tự về trạm sạc khi yếu pin. Hệ thống phần mềm điều phối hàng trăm xe cùng lúc như một dàn đồng ca.
Không phải kho nào cũng hợp với kiểu này. Nó cần mặt sàn phẳng, bố trí kho chuẩn hoá và sản lượng đủ lớn để bù chi phí đầu tư.
Với những kho nhỏ hơn, có những xe tự hành đơn giản hơn chạy theo người nhặt hàng, chở giỏ hàng giúp họ, cũng giảm được phần nặng nhọc.
Phân loại bưu kiện tốc độ cao
Ở các trung tâm chia chọn của đơn vị chuyển phát, mỗi giờ có rất nhiều bưu kiện cần được chia theo tuyến giao. Đây là nơi tự động hoá phát triển mạnh nhất.
Bưu kiện chạy trên băng chuyền, camera đọc mã vạch, hệ thống quyết định bưu kiện đi về cửa nào và đẩy nó sang đúng máng. Toàn bộ diễn ra trong vài giây.
Có trung tâm dùng những robot nhỏ chạy trên mặt sàn, mỗi robot chở một bưu kiện tới đúng ô của tuyến giao rồi lật xuống. Nhìn từ trên cao như một bầy kiến làm việc nhịp nhàng.
Nhờ chia chọn tự động, việc giao hàng trong ngày hay hôm sau ở các thành phố lớn mới khả thi với khối lượng đơn khổng lồ của thương mại điện tử.
Người làm việc ở trung tâm chia chọn chuyển sang các khâu xử lý ngoại lệ: bưu kiện mã vạch hỏng, hàng quá khổ, hàng dễ vỡ cần cẩn thận.
Xếp pallet, kiểm kê và những việc nặng nhọc
Xếp thùng hàng lên pallet là việc nặng, lặp lại và dễ gây đau lưng. Cánh tay robot làm việc này rất tốt, nhất là với thùng cùng kích thước.
Robot nhìn được bằng camera bắt đầu xử lý được cả thùng nhiều kích cỡ, tự tính cách xếp sao cho chắc chắn và tận dụng không gian.
Kiểm kê là việc tốn công khác. Một số kho thử dùng robot hoặc thiết bị bay nhỏ trong nhà, có camera và đầu đọc, đi dọc các dãy kệ cao để đếm hàng vào ban đêm.
Xe nâng tự hành cũng xuất hiện ở những kho có luồng di chuyển cố định, chở pallet từ khu nhận hàng vào khu lưu trữ.
Những việc này giảm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, vốn là chuyện đáng lo trong ngành kho vận.
Giao hàng bằng robot: tới đâu rồi
Bạn có thể đã thấy hình ảnh những chiếc robot nhỏ sáu bánh chạy trên vỉa hè, hay máy bay không người lái thả hàng xuống sân nhà. Những thứ này có thật, nhưng chủ yếu chạy trong khuôn viên trường học, khu dân cư khép kín hoặc khu thử nghiệm được cấp phép.
Lý do là giao hàng tận cửa trong thành phố cực kỳ phức tạp: vỉa hè lộn xộn, người đi bộ, xe máy, cầu thang chung cư, cổng bảo vệ, người nhận không có nhà.
Quy định pháp luật về phương tiện tự hành trên đường công cộng và về bay không người lái cũng chặt chẽ, và đó là điều hợp lý vì liên quan tới an toàn.
Ở Việt Nam, với mật độ xe máy và cấu trúc hẻm nhỏ, mình nghĩ chặng cuối vẫn sẽ do người giao hàng đảm nhận trong một thời gian dài.
Nơi robot giao hàng có thể hợp sớm hơn là những khu khép kín như khu công nghiệp, khu đô thị có quy hoạch, bệnh viện lớn, khuôn viên đại học.
Vì vậy khi nghe những dự báo về giao hàng hoàn toàn bằng robot, hãy hỏi thêm: ở đâu, trong điều kiện nào, và ai chịu trách nhiệm khi có sự cố.
Người làm kho trong thời của robot
Công việc kho không mất đi mà đổi khác. Ít đi bộ hơn, ít mang vác hơn, nhiều thao tác trên màn hình hơn, nhiều xử lý tình huống hơn.
Các vị trí mới như điều phối hệ thống xe tự hành, kỹ thuật viên bảo trì robot, nhân viên phân tích dữ liệu kho dần xuất hiện.
Với người đang làm kho, học dùng phần mềm quản lý kho, đọc số liệu, hiểu quy trình an toàn với robot là những bước chuẩn bị tốt.
Với chủ kho vừa và nhỏ, bắt đầu từ phần mềm quản lý kho và mã vạch thường mang lại hiệu quả lớn hơn mua robot ngay. Có dữ liệu chuẩn rồi mới nói tới tự động hoá.
Câu hỏi cho bạn tập này: món hàng gần nhất bạn nhận, bạn có đoán được nó đã đi qua bao nhiêu bàn tay người và bao nhiêu cỗ máy không?
Câu hỏi thường gặp
Robot trong kho hàng làm những việc gì?
Chở kệ hàng tới trạm nhặt, phân loại bưu kiện theo tuyến, xếp thùng lên pallet, chở pallet và hỗ trợ kiểm kê bằng camera. Đây là những việc lặp lại và nặng nhọc.
Giao hàng bằng robot đã phổ biến chưa?
Chưa phổ biến. Robot giao hàng và máy bay không người lái chủ yếu chạy thử ở khu khép kín hoặc khu được cấp phép, vì chặng cuối trong thành phố rất phức tạp và cần quy định an toàn.
Kho nhỏ có nên mua robot không?
Thường nên bắt đầu từ phần mềm quản lý kho, mã vạch và chuẩn hoá quy trình trước. Robot chỉ hợp khi sản lượng đủ lớn và bố trí kho đủ chuẩn.
Nhân viên kho có bị robot thay thế không?
Công việc thay đổi theo hướng ít mang vác, nhiều giám sát và xử lý ngoại lệ hơn. Người học thêm kỹ năng phần mềm và bảo trì có thêm cơ hội.
Xe tự hành trong kho hoạt động thế nào?
Xe di chuyển theo bản đồ số của kho, được phần mềm điều phối để tránh nhau, chở kệ hoặc hàng tới đúng vị trí và tự về sạc khi yếu pin.
