Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Thời gian gần đây bạn hẳn thấy nhiều video robot hình người chạy nhảy, gấp quần áo, làm việc trong nhà máy. Tập này mình cùng bạn tách xem phần nào đã là thật, phần nào vẫn là kỳ vọng.
Trả lời gọn: robot hình người đã đi lại vững hơn, giữ thăng bằng tốt hơn, cầm nắm và làm một số việc lặp lại trong môi trường đã được sắp xếp. Nhưng làm việc linh hoạt trong một căn nhà lộn xộn, an toàn khi ở cạnh người, bền bỉ nhiều giờ, với giá thành hợp lý, thì phần lớn vẫn là chuyện của những năm tới.
Vì sao người ta muốn robot có hình người
Thế giới của chúng ta được thiết kế cho cơ thể người: cầu thang, tay nắm cửa, dụng cụ, chiều cao bàn ghế. Một robot có hình người về lý thuyết có thể dùng mọi thứ đó mà không cần thay đổi môi trường.
Đó là lý do nhiều công ty đặt cược vào hình người thay vì những robot chuyên dụng. Một robot làm được nhiều việc khác nhau có thể có giá trị lớn hơn nhiều robot mỗi cái chỉ làm một việc.
Hình người còn giúp con người dễ hiểu và dễ dự đoán cử động của robot. Khi robot đưa tay ra, mình biết nó định làm gì.
Nhưng hình người cũng là thiết kế khó nhất. Đi bằng hai chân, giữ thăng bằng, điều khiển hai bàn tay nhiều khớp là những bài toán kỹ thuật vô cùng phức tạp.
Vì vậy trong nhiều việc cụ thể, robot có bánh xe hay cánh tay cố định vẫn rẻ hơn và đáng tin hơn robot hình người.
Những gì đã làm được
Đi lại và giữ thăng bằng đã tiến bộ rõ rệt. Robot đi trên mặt không bằng phẳng, đứng dậy khi bị đẩy ngã, lên xuống bậc thang trong điều kiện phù hợp.
Cầm nắm những vật có hình dạng quen thuộc như thùng hàng, hộp, chai lọ đã ổn định hơn. Một số robot được thử nghiệm chuyển thùng hàng trong kho và nhà máy.
Trí tuệ nhân tạo giúp robot hiểu lời ra lệnh bằng ngôn ngữ thường và lên kế hoạch các bước để làm. Bạn có thể nói hãy đặt cái cốc vào bồn rửa và robot tự tính cách làm.
Robot học bằng cách xem người làm mẫu hoặc được điều khiển từ xa rồi bắt chước, thay vì phải lập trình từng cử động một.
Những tiến bộ này là thật và nhanh. Điều mình muốn nhấn mạnh là chúng thường diễn ra trong điều kiện có kiểm soát.
Một hướng đáng chú ý là robot học từ dữ liệu quay lại cảnh người làm việc thật. Thay vì kỹ sư viết từng bước, robot xem hàng nghìn giờ người ta gắp, đặt, mở, đóng, rồi tự rút ra cách làm. Cách học này giống cách các mô hình ngôn ngữ học từ văn bản, và là lý do tiến bộ gần đây nhanh hơn trước.
Đọc video trình diễn cho tỉnh táo
Nhiều video robot làm việc ấn tượng thật ra được điều khiển từ xa bởi một người, robot chỉ thực hiện theo. Điều này không sai, nhưng khác hẳn với robot tự làm.
Có video được quay lại rất nhiều lần, chỉ giữ lần thành công. Bạn thấy một lần robot gấp áo đẹp, không thấy hàng chục lần thất bại trước đó.
Có video được tăng tốc. Robot thật làm chậm hơn nhiều so với hình ảnh bạn xem.
Hãy tìm trong mô tả video những chữ như tự hành, điều khiển từ xa, tốc độ thật. Những công ty nghiêm túc thường ghi rõ.
Đọc video tỉnh táo không có nghĩa là coi thường tiến bộ, mà để đặt kỳ vọng đúng và không bị cuốn theo những lời hứa quá sớm.
Một robot làm tốt trong video và một robot làm tốt hàng nghìn giờ liền trong nhà máy là hai cột mốc cách nhau rất xa.
Những thách thức còn lại
Thứ nhất là sự khéo léo của bàn tay. Gấp quần áo mềm, luồn dây, cầm trứng, những việc con người làm không cần nghĩ vẫn là thách thức lớn cho robot.
Thứ hai là an toàn. Một robot nặng vài chục ký đi lại trong nhà có trẻ con, người già cần đảm bảo không bao giờ ngã đè hay va mạnh. Tiêu chuẩn an toàn cho loại robot này vẫn đang được xây dựng.
Thứ ba là pin. Đi lại và cử động liên tục tốn rất nhiều năng lượng, nhiều robot chỉ làm việc được vài giờ là phải sạc.
Thứ tư là chi phí và độ bền. Để đáng mua, robot phải rẻ hơn hoặc làm được nhiều hơn người trong nhiều năm, ít hỏng hóc, dễ sửa.
Thứ năm là sự lộn xộn của thế giới thật. Mỗi căn nhà, mỗi nhà máy một kiểu, và robot cần thích nghi mà không phải dạy lại từ đầu.
Còn một thách thức ít được nói tới là sửa chữa. Một robot có hàng chục động cơ, cảm biến và khớp nối, khi hỏng cần kỹ thuật viên được đào tạo và linh kiện thay thế. Nếu một gia đình hay một xưởng nhỏ phải chờ vài tuần mới sửa được, lợi ích của robot sẽ giảm đi nhiều.
Mình nên nghĩ gì về robot hình người
Mình nghĩ robot hình người sẽ xuất hiện trước ở những nơi có việc lặp lại, môi trường tương đối chuẩn và thiếu lao động, như kho hàng, nhà máy, sau đó mới tới gia đình.
Với người lao động, đây là lời nhắc rằng kỹ năng làm việc cùng máy, giám sát máy, sửa máy sẽ ngày càng có giá.
Với các bạn trẻ yêu kỹ thuật, robot là lĩnh vực kết hợp cơ khí, điện tử, lập trình và trí tuệ nhân tạo, một ngành có nhiều chỗ cho người Việt tham gia.
Với người tiêu dùng, chưa cần vội mua robot hình người cho gia đình. Hãy theo dõi những đánh giá thật từ người dùng trước khi tin vào video.
Câu hỏi cho bạn tập này: nếu có một robot hình người trong nhà, việc đầu tiên bạn muốn nó làm là gì, và bạn có thấy yên tâm khi nó ở cạnh trẻ con không?
Câu hỏi thường gặp
Robot hình người đã bán cho gia đình chưa?
Một số mẫu được giới thiệu hoặc bán thử nghiệm, nhưng chưa phổ biến và chưa đủ ổn định để làm việc nhà đa dạng. Phần lớn ứng dụng thực tế hiện nay là trong kho và nhà máy.
Làm sao biết video robot là tự làm hay được điều khiển?
Đọc kỹ mô tả xem có ghi tự hành hay điều khiển từ xa, tốc độ thật hay tăng tốc. Các công ty nghiêm túc thường ghi rõ điều này.
Vì sao robot gấp quần áo lại khó?
Vì quần áo mềm, thay đổi hình dạng liên tục và khó dự đoán, đòi hỏi bàn tay khéo léo và khả năng nhìn hiểu rất cao mà robot chưa đạt được ổn định.
Robot hình người có nguy hiểm không?
Robot nặng có thể gây tai nạn nếu ngã hoặc va chạm. Tiêu chuẩn an toàn cho robot hình người làm việc cạnh người vẫn đang được xây dựng, đặc biệt trong môi trường gia đình.
Người trẻ Việt Nam có thể làm gì trong ngành robot?
Học cơ khí, điện tử, lập trình và trí tuệ nhân tạo, tham gia nghiên cứu, tích hợp hệ thống, bảo trì và phát triển ứng dụng robot cho sản xuất trong nước.
