Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Tin tức khởi nghiệp hay nói về những vòng gọi vốn lớn, khiến nhiều bạn nghĩ gọi vốn là bước bắt buộc, thậm chí là thước đo thành công. Tập này mình muốn nhìn chuyện gọi vốn bình tĩnh hơn.
Trả lời ngắn: không phải khởi nghiệp nào cũng cần gọi vốn. Gọi vốn hợp lý khi bạn đã có dấu hiệu rõ là khách hàng cần sản phẩm, và cần tiền để tăng tốc điều đã chứng minh, chứ không phải để tìm xem ý tưởng có đúng hay không. Và vốn không miễn phí: nó đi kèm kỳ vọng tăng trưởng, chia sẻ quyền sở hữu, và trách nhiệm với người đã tin bạn.
Vốn là nhiên liệu, không phải đích đến
Gọi được vốn không có nghĩa là thành công. Nó chỉ có nghĩa là có người tin bạn đủ để đặt cược tiền vào.
Nhiều công ty gọi được vốn lớn rồi vẫn thất bại. Nhiều công ty không bao giờ gọi vốn vẫn sống tốt và phát triển bền.
Vốn giống nhiên liệu: đổ vào một chiếc xe đã chạy được thì xe đi xa hơn, đổ vào chiếc xe chưa có động cơ thì không giúp gì.
Trước khi nghĩ tới gọi vốn, hãy hỏi: mình cần tiền để làm gì cụ thể, và số tiền ấy sẽ đưa mình tới cột mốc nào.
Nếu câu trả lời là để tìm hiểu xem có ai cần sản phẩm không, có lẽ bạn chưa cần gọi vốn, mà cần nói chuyện thêm với khách hàng.
Cũng nên nhớ rằng gọi vốn là một công việc tốn thời gian, có khi kéo dài nhiều tháng với hàng chục cuộc gặp. Trong khoảng thời gian ấy, người sáng lập thường ít thời gian cho sản phẩm và khách hàng hơn, nên cần tính kỹ trước khi bắt đầu.
Các nguồn vốn thường gặp
Tiền của chính người sáng lập: tiết kiệm cá nhân, làm thêm. Đây là nguồn vốn đầu tiên của hầu hết khởi nghiệp, và nên chỉ dùng phần bạn có thể chấp nhận mất.
Người thân, bạn bè: cần cực kỳ cẩn thận. Hãy nói rõ rủi ro, ghi thoả thuận ra giấy, và đừng nhận tiền mà họ không thể mất.
Doanh thu từ khách hàng: nguồn vốn tốt nhất, vì nó vừa là tiền vừa là bằng chứng sản phẩm có giá trị.
Nhà đầu tư thiên thần: cá nhân đầu tư giai đoạn sớm, thường kèm lời khuyên và mối quan hệ.
Quỹ đầu tư mạo hiểm: đầu tư số tiền lớn hơn, kỳ vọng tăng trưởng rất nhanh, thường ở giai đoạn đã có sản phẩm và khách hàng.
Các chương trình hỗ trợ, cuộc thi, vườn ươm khởi nghiệp: có thể kèm vốn nhỏ, đào tạo, cố vấn.
Nhà đầu tư nhìn vào điều gì
Đội sáng lập: có hiểu sâu vấn đề không, có đủ kỹ năng không, có làm việc được với nhau không, có bền bỉ không.
Vấn đề và thị trường: vấn đề có thật không, có đủ nhiều người gặp không, thị trường có đủ lớn để công ty tăng trưởng không.
Bằng chứng: người dùng thật, doanh thu, tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ khách quay lại. Bằng chứng mạnh hơn mọi lời hứa trong bản thuyết trình.
Lý do tại sao là đội này, tại sao là lúc này: lợi thế gì khiến bạn làm tốt hơn người khác.
Sự trung thực: nhà đầu tư giỏi đánh giá cao người sáng lập nói rõ rủi ro và điểm yếu, hơn là người chỉ nói điều hay.
Cái giá của việc nhận vốn
Nhận vốn nghĩa là bán một phần quyền sở hữu công ty. Mỗi vòng vốn, phần của người sáng lập bị pha loãng thêm.
Nhà đầu tư mạo hiểm thường kỳ vọng công ty tăng trưởng rất nhanh để họ có lợi nhuận lớn. Áp lực này có thể đẩy công ty theo hướng không phù hợp với nhịp tự nhiên của thị trường.
Các điều khoản trong hợp đồng đầu tư có thể ảnh hưởng tới quyền quyết định, quyền ưu tiên khi bán công ty. Cần đọc kỹ và có người tư vấn pháp lý.
Bạn sẽ dành nhiều thời gian cho việc gọi vốn và báo cáo nhà đầu tư, thời gian lấy từ việc làm sản phẩm và gặp khách.
Bù lại, nhà đầu tư tốt mang tới kinh nghiệm, mối quan hệ, và sự hỗ trợ trong lúc khó.
Chọn nhà đầu tư cũng như chọn đồng sáng lập: hỏi chuyện những công ty họ đã đầu tư, nhất là công ty gặp khó, để biết họ hành xử thế nào khi mọi thứ không suôn sẻ.
Con đường tự nuôi mình
Tự nuôi mình nghĩa là phát triển bằng doanh thu từ khách hàng, không gọi vốn ngoài hoặc gọi rất ít.
Con đường này chậm hơn nhưng bạn giữ toàn quyền quyết định, không chịu áp lực tăng trưởng từ bên ngoài.
Nó hợp với sản phẩm có thể thu tiền sớm, như phần mềm cho doanh nghiệp, dịch vụ chuyên môn kèm công cụ.
Nhiều doanh nghiệp công nghệ tốt bắt đầu bằng tự nuôi mình, khi đã vững mới cân nhắc gọi vốn với vị thế tốt hơn.
Không có con đường nào đúng cho mọi người. Quan trọng là chọn con đường phù hợp với sản phẩm, thị trường và mong muốn của chính bạn.
Một số người sáng lập chọn cách đi giữa: làm dịch vụ cho khách để có tiền nuôi đội, đồng thời dùng phần thời gian còn lại xây sản phẩm. Cách này chậm và mệt, nhưng giúp đội hiểu khách hàng rất sâu và không phụ thuộc vào vốn ngoài.
Nếu quyết định gọi vốn
Chuẩn bị số liệu rõ ràng, trung thực, dễ kiểm tra.
Kể câu chuyện ngắn gọn: vấn đề, giải pháp, bằng chứng, đội ngũ, cần bao nhiêu tiền để đạt cột mốc nào.
Gọi vốn khi còn đủ tiền hoạt động vài tháng, đừng đợi gần hết tiền mới đi gọi, vì lúc đó bạn sẽ ở thế yếu.
Nhờ người có kinh nghiệm xem trước bản thuyết trình và các điều khoản. Đừng ký những gì bạn chưa hiểu.
Và đừng để việc gọi vốn làm bạn quên khách hàng. Khách hàng hài lòng là lý lẽ thuyết phục nhất với mọi nhà đầu tư.
Câu hỏi cho bạn tập này: nếu không có đồng vốn ngoài nào, bạn có cách nào để sản phẩm của mình tự đứng được không?
Câu hỏi thường gặp
Khởi nghiệp có bắt buộc phải gọi vốn không?
Không. Nhiều doanh nghiệp phát triển bằng doanh thu từ khách hàng. Gọi vốn hợp lý khi đã chứng minh khách hàng cần sản phẩm và cần tiền để tăng tốc.
Nhà đầu tư quan tâm điều gì nhất?
Đội sáng lập, vấn đề và thị trường, bằng chứng như người dùng thật và doanh thu, lý do đội này làm tốt hơn người khác, và sự trung thực về rủi ro.
Nhận vốn đầu tư có mất gì không?
Có. Bạn chia sẻ quyền sở hữu, chịu kỳ vọng tăng trưởng, có thể bị ràng buộc bởi điều khoản hợp đồng và dành nhiều thời gian báo cáo nhà đầu tư.
Tự nuôi mình là gì?
Là phát triển bằng doanh thu từ khách hàng thay vì vốn ngoài. Chậm hơn nhưng giữ toàn quyền quyết định và không chịu áp lực tăng trưởng từ bên ngoài.
Có nên nhận tiền đầu tư từ người thân?
Cần rất cẩn thận: nói rõ rủi ro, ghi thoả thuận ra giấy và chỉ nhận khoản tiền họ có thể chấp nhận mất.
