Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Tập này mình nói với tư cách một người làm công nghệ và cũng là người lớn trong gia đình, về câu hỏi cha mẹ nào cũng trăn trở: cho con dùng màn hình bao nhiêu là vừa. Mình không phải bác sĩ, nên những gì liên quan tới sức khoẻ và phát triển của con, bạn hãy hỏi bác sĩ nhi.
Câu trả lời ngắn từ góc nhìn của mình: điều quan trọng không chỉ là đếm bao nhiêu phút, mà là con xem gì, xem với ai, và màn hình đang chiếm chỗ của hoạt động nào, như ngủ, vận động, chơi với người thật. Cha mẹ nên đặt quy tắc rõ ràng, chọn nội dung phù hợp, cùng xem với con khi có thể, và làm gương. Cấm hẳn khó giữ, thả nổi thì nguy hiểm.
Không phải phút nào trước màn hình cũng như nhau
Ba mươi phút gọi video với ông bà ở quê khác với ba mươi phút lướt video ngắn liên tục.
Một chương trình kể chuyện chậm rãi, bố mẹ ngồi cạnh hỏi han, khác với một trò chơi thiết kế để con không dừng được.
Học vẽ, học đàn qua video, làm bài tập, khác với xem nội dung giật gân không rõ nguồn.
Vì vậy, ngoài thời lượng, hãy hỏi thêm: nội dung có phù hợp tuổi không, có giúp con học hay kết nối không, con có bị cuốn đi không dừng được không.
Các tổ chức y tế và nhi khoa có đưa ra khuyến nghị về thời gian màn hình theo độ tuổi. Bạn có thể hỏi bác sĩ nhi của con để có lời khuyên phù hợp với con mình.
Màn hình đang lấy chỗ của điều gì
Câu hỏi mình thấy hữu ích nhất là: nếu không có màn hình, con sẽ làm gì trong khoảng thời gian này?
Nếu câu trả lời là ngủ, thì màn hình đang lấy đi giấc ngủ. Đây là điều đáng lo nhất. Đèn màn hình và nội dung kích thích trước giờ ngủ có thể làm con khó ngủ.
Nếu câu trả lời là chạy nhảy, chơi ngoài trời, thì màn hình đang lấy đi vận động.
Nếu câu trả lời là chơi với bạn, nói chuyện với bố mẹ, thì màn hình đang lấy đi những kết nối mà không gì thay được.
Nếu câu trả lời là ngồi chán nhìn trần nhà, thì có khi sự chán ấy cũng có giá trị: trẻ cần chán để tự nghĩ ra trò chơi, tự sáng tạo.
Hãy bảo vệ trước tiên giấc ngủ, bữa ăn gia đình, thời gian vận động và thời gian chơi với người thật.
Quy tắc rõ ràng, cả nhà cùng giữ
Trẻ cần quy tắc rõ ràng, dễ hiểu, áp dụng đều đặn. Quy tắc thay đổi theo tâm trạng của bố mẹ làm trẻ bối rối và hay mặc cả.
Một vài quy tắc nhiều gia đình áp dụng: không màn hình trong bữa ăn, không màn hình trong phòng ngủ, tắt màn hình một khoảng thời gian trước giờ ngủ, làm xong bài tập mới chơi.
Cùng con đặt quy tắc, giải thích lý do. Trẻ lớn hơn có thể tham gia góp ý, sẽ tự giác giữ hơn.
Dùng hẹn giờ, báo trước vài phút khi sắp hết giờ, để con có thời gian chuyển tiếp, thay vì giật máy đột ngột.
Ông bà, người giúp việc chăm con cũng cần biết và giữ cùng quy tắc.
Có thể lập một danh sách những việc con được làm thay cho màn hình khi chán: đọc truyện, vẽ, xếp hình, ra sân chơi, giúp mẹ nhặt rau. Dán danh sách ở chỗ dễ thấy. Khi con kêu chán, cả nhà cùng nhìn vào đó chọn một việc, thay vì đưa ngay chiếc điện thoại.
Chọn nội dung và cài đặt bảo vệ
Dành thời gian xem trước những gì con xem, chơi. Chọn ứng dụng, kênh phù hợp tuổi, ít quảng cáo.
Dùng chế độ dành cho trẻ em, kiểm soát của phụ huynh có sẵn trên thiết bị và ứng dụng: giới hạn thời gian, lọc nội dung, chặn mua hàng trong ứng dụng.
Tắt tự động phát video tiếp theo. Đây là một trong những tính năng khiến trẻ khó dừng nhất.
Để thiết bị ở không gian chung trong nhà như phòng khách, thay vì để con dùng một mình trong phòng.
Công cụ kiểm soát giúp ích, nhưng không thay được việc trò chuyện với con. Trẻ lớn sẽ tìm ra cách vượt qua các công cụ nếu không hiểu vì sao.
Với trẻ lớn hơn bắt đầu dùng mạng xã hội, hãy cùng con cài đặt quyền riêng tư: ai được xem bài, ai được nhắn tin, có chia sẻ vị trí không. Làm cùng con thay vì làm thay giúp con hiểu vì sao các cài đặt ấy quan trọng.
Cùng xem, cùng chơi, cùng nói chuyện
Khi có thể, ngồi xem cùng con. Hỏi con thấy gì, thích nhân vật nào, vì sao. Màn hình thành điểm khởi đầu cho cuộc trò chuyện.
Chơi một trò chơi điện tử cùng con có thể giúp bạn hiểu thế giới của con, và con thấy bố mẹ quan tâm tới điều con thích.
Dạy con nhận ra quảng cáo, nhận ra nội dung không thật, nhận ra khi mình bị cuốn vào quá lâu.
Nói với con rằng nếu thấy điều gì làm con sợ, khó chịu, hay ai đó lạ nhắn tin, hãy kể ngay với bố mẹ, và bố mẹ sẽ không mắng.
Đây là nền tảng của an toàn mạng cho trẻ: một kênh trò chuyện luôn mở.
Bố mẹ làm gương
Trẻ học từ những gì bố mẹ làm nhiều hơn những gì bố mẹ nói. Bố mẹ cầm điện thoại cả bữa cơm thì khó yêu cầu con bỏ máy.
Thử áp dụng quy tắc cho cả nhà: cả nhà cùng cất điện thoại trong bữa ăn, cả nhà cùng có giờ không màn hình buổi tối.
Khi phải dùng điện thoại vì công việc, giải thích cho con biết bạn đang làm gì.
Dành thời gian chất lượng cho con mỗi ngày, dù chỉ ngắn: đọc sách, đi dạo, nấu ăn cùng.
Nếu bạn lo con có dấu hiệu bất thường như mất ngủ kéo dài, chậm nói, cáu giận dữ dội khi bị lấy máy, thu mình, hãy đưa con đi gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Câu hỏi cho bạn tập này: nếu nhà bạn có một quy tắc màn hình duy nhất mà cả nhà, kể cả bố mẹ, cùng giữ, đó sẽ là quy tắc gì?
Câu hỏi thường gặp
Trẻ em nên dùng màn hình bao nhiêu phút mỗi ngày?
Các tổ chức nhi khoa có khuyến nghị theo độ tuổi; hãy hỏi bác sĩ nhi của con. Ngoài thời lượng, cần quan tâm nội dung, bối cảnh và màn hình đang lấy chỗ của hoạt động nào.
Có nên cấm hẳn trẻ dùng điện thoại?
Cấm hẳn thường khó giữ và trẻ vẫn tiếp xúc ở nơi khác. Cách bền hơn là đặt quy tắc rõ, chọn nội dung phù hợp và trò chuyện với con.
Quy tắc màn hình nào nên có trong gia đình?
Nhiều gia đình áp dụng không màn hình trong bữa ăn, trong phòng ngủ và trước giờ ngủ, làm xong bài tập mới chơi, và cả nhà cùng giữ.
Làm sao để trẻ bớt bị cuốn vào video?
Tắt tự động phát tiếp, dùng hẹn giờ và báo trước khi hết giờ, chọn nội dung ít quảng cáo, để thiết bị ở không gian chung.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám vì màn hình?
Khi trẻ mất ngủ kéo dài, chậm nói, cáu giận dữ dội khi bị lấy máy hay thu mình, hãy gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
