Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Mỗi ngày mình gõ vào chatbot rất nhiều thứ, có khi là chuyện công việc, có khi là chuyện riêng. Tập này mình bàn chuyện những dữ liệu ấy đi đâu, và giữ mình thế nào.
Câu trả lời ngắn: bạn hoàn toàn dùng AI thoải mái được, miễn nhớ ba điều. Không đưa thông tin định danh và dữ liệu nhạy cảm vào. Đọc qua phần cài đặt lưu lịch sử của công cụ mình dùng. Và tách bạch việc cá nhân với dữ liệu của công ty.
Những gì bạn gõ vào có thể đi đâu
Khi bạn gửi một câu hỏi, nội dung ấy được chuyển tới máy chủ của nhà cung cấp để xử lý. Tuỳ công cụ và tuỳ cài đặt, nó có thể được lưu lại trong lịch sử tài khoản của bạn trong một thời gian.
Một số dịch vụ có thể dùng các cuộc trò chuyện để cải thiện mô hình, trừ khi bạn tắt tuỳ chọn đó. Chính sách mỗi nơi một khác và thay đổi theo thời gian, nên không có câu trả lời chung cho mọi công cụ.
Điều này không có nghĩa là có người ngồi đọc từng câu bạn gõ. Nhưng nó có nghĩa là dữ liệu của bạn rời khỏi máy bạn, và bạn không còn kiểm soát hoàn toàn được nó nữa.
Cách nghĩ an toàn là coi chatbot như một nơi nửa công khai. Bạn có thể nói chuyện thoải mái, nhưng đừng nói những gì mà nếu bị lộ ra sẽ làm hại bạn hoặc người khác.
Với những công cụ miễn phí, hãy nhớ rằng nhà cung cấp vẫn cần nguồn thu. Đọc qua điều khoản sử dụng, ít nhất là phần về dữ liệu, là thói quen đáng có.
Những thông tin không nên đưa vào
Thứ đầu tiên là thông tin định danh: họ tên đầy đủ kèm số căn cước, số hộ chiếu, ngày sinh, địa chỉ nhà. Những thứ này đủ để kẻ gian giả danh bạn ở nhiều nơi.
Thứ hai là thông tin tài chính: số thẻ, số tài khoản kèm mật khẩu, mã xác nhận, ảnh chụp sao kê. Không có lý do chính đáng nào để đưa chúng cho chatbot.
Thứ ba là dữ liệu sức khoẻ chi tiết gắn với tên người. Bạn có thể hỏi chung về một bệnh, nhưng đừng dán nguyên hồ sơ bệnh án có họ tên, mã bệnh nhân vào.
Thứ tư là chuyện riêng của người khác. Ảnh, tin nhắn, thông tin của bạn bè, người thân không phải của bạn để chia sẻ, kể cả với máy.
Nếu cần nhờ AI xử lý một tài liệu có thông tin nhạy cảm, hãy xoá hoặc thay tên, số trước khi dán vào. Máy vẫn hiểu được nội dung mà dữ liệu thật không bị lộ.
Xem lại cài đặt của công cụ mình dùng
Hầu hết các chatbot lớn đều có phần cài đặt dữ liệu. Ở đó bạn thường thấy tuỳ chọn có lưu lịch sử trò chuyện hay không, có cho dùng nội dung để huấn luyện mô hình hay không.
Dành năm phút đọc phần này một lần. Bạn có thể quyết định tắt lưu lịch sử cho những cuộc trò chuyện riêng, hoặc xoá định kỳ những gì không cần giữ.
Một số công cụ có chế độ trò chuyện tạm thời, không lưu vào lịch sử. Chế độ này hợp khi bạn hỏi những chuyện nhạy cảm hơn bình thường.
Hãy bật xác thực hai lớp cho tài khoản chatbot, như với email và ngân hàng. Nếu tài khoản bị chiếm, kẻ gian có thể đọc toàn bộ lịch sử trò chuyện của bạn.
Các tiện ích mở rộng trình duyệt và ứng dụng bên thứ ba hứa tích hợp AI cũng cần cẩn thận. Chúng có thể đọc được những gì bạn gõ trên nhiều trang khác nhau.
Dùng AI ở công ty cho đúng
Đây là chỗ nhiều người vô tình gây rủi ro lớn. Dán hợp đồng của khách hàng, danh sách nhân viên, mã nguồn nội bộ vào một chatbot cá nhân là đưa tài sản của công ty ra ngoài.
Trước khi dùng AI cho công việc, hãy hỏi công ty có quy định gì không. Nhiều doanh nghiệp đã có công cụ AI dành riêng, được ký hợp đồng bảo mật với nhà cung cấp.
Nếu công ty chưa có quy định, nguyên tắc an toàn là chỉ đưa vào những gì đã công khai hoặc đã được làm sạch thông tin. Hỏi cách viết một email thì được, dán nguyên chuỗi email với khách hàng thì không.
Với người làm chủ doanh nghiệp nhỏ, nên viết ra vài dòng quy định đơn giản cho nhân viên: dùng công cụ nào, được đưa gì vào, không được đưa gì. Không cần dài, cần rõ.
Rò rỉ dữ liệu qua AI thường không ồn ào ngay. Nó lặng lẽ, và khi lộ ra thì đã muộn. Phòng từ đầu luôn rẻ hơn sửa về sau.
Tiện lợi và riêng tư không phải hai đầu đối nghịch
Nhiều người nghĩ muốn riêng tư thì phải từ bỏ công nghệ. Mình không nghĩ vậy. Bạn hoàn toàn có thể hưởng lợi từ AI mà vẫn giữ được ranh giới của mình.
Bí quyết là có ý thức. Trước khi gõ, tự hỏi một câu: nếu nội dung này xuất hiện trên một trang công khai thì sao. Nếu câu trả lời là không sao, cứ thoải mái.
Khi các công cụ AI ngày càng gắn sâu vào điện thoại, email, lịch làm việc, câu hỏi về quyền riêng tư sẽ càng quan trọng. Đọc kỹ những gì mình cho phép ứng dụng truy cập.
Dạy con cái và người lớn tuổi trong nhà những nguyên tắc này nữa. Họ thường là người dễ đưa thông tin nhất mà ít nghĩ tới hậu quả nhất.
Câu hỏi cho bạn tập này: trong lịch sử trò chuyện với AI của bạn lúc này, có điều gì bạn sẽ không muốn người lạ đọc được không?
Câu hỏi thường gặp
Chatbot có lưu lại những gì tôi hỏi không?
Nhiều công cụ lưu lịch sử trò chuyện trong tài khoản và một số có thể dùng nội dung để cải thiện mô hình, tuỳ cài đặt. Bạn nên xem phần cài đặt dữ liệu của công cụ mình dùng để biết và điều chỉnh.
Có nên đưa ảnh căn cước vào chatbot để nhờ điền giấy tờ không?
Không nên. Ảnh giấy tờ tuỳ thân là dữ liệu định danh quan trọng. Nếu cần nhờ hướng dẫn điền giấy tờ, hãy hỏi cách điền chung hoặc che thông tin cá nhân trước khi dùng.
Làm sao dùng AI cho tài liệu nhạy cảm của công ty?
Ưu tiên công cụ AI mà công ty đã ký hợp đồng bảo mật. Nếu không có, xoá hoặc thay thế tên, số liệu, thông tin khách hàng trước khi đưa vào, và hỏi quy định nội bộ.
Xoá lịch sử trò chuyện có xoá hẳn dữ liệu không?
Tuỳ chính sách của nhà cung cấp. Xoá trong tài khoản giúp người khác không đọc được qua tài khoản của bạn, nhưng dữ liệu có thể còn được lưu thêm một thời gian theo quy định của họ.
Tiện ích AI cài trên trình duyệt có an toàn không?
Cần cẩn thận vì nhiều tiện ích có quyền đọc nội dung trên các trang bạn mở. Chỉ cài tiện ích từ nhà phát triển uy tín, đọc kỹ quyền truy cập và gỡ những tiện ích không dùng.
