Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Nhà thông minh nghe rất hấp dẫn: về nhà đèn tự bật, rèm tự mở, điều hoà mát sẵn. Nhưng mình cũng gặp nhiều gia đình mua cả bộ thiết bị rồi để đó vì rối, vì không ai trong nhà dùng. Tập này mình nói nên bắt đầu từ đâu.
Trả lời ngắn: hãy bắt đầu từ một việc nhỏ đang làm bạn phiền mỗi ngày, như quên tắt đèn, không biết cửa đã khoá chưa, hoá đơn điện cao bất thường. Giải quyết xong việc đó rồi mới mở rộng. Chọn thiết bị cùng một hệ sinh thái hoặc theo chuẩn kết nối chung, và đặt bảo mật cùng khả năng dùng được khi mất mạng lên trước những tính năng cho vui.
Bắt đầu từ cái phiền, không từ cái hay
Câu hỏi đầu tiên không phải mua thiết bị gì, mà là việc gì trong nhà đang làm bạn mất thời gian hay lo lắng.
Có nhà lo vì người già ở nhà một mình, muốn biết cửa có mở bất thường không. Có nhà bực vì con quên tắt điều hoà khi đi học. Có nhà muốn tiết kiệm điện.
Mỗi nỗi phiền có một giải pháp nhỏ: cảm biến cửa, ổ cắm hẹn giờ, công tắc điều khiển từ xa, đồng hồ đo điện.
Giải quyết một việc cụ thể, thấy rõ lợi ích, cả nhà sẽ hào hứng hơn với bước tiếp theo.
Ngược lại, mua cả bộ theo quảng cáo mà không biết để giải quyết việc gì thường kết thúc bằng một đống ứng dụng không ai mở.
Một cách làm hay là cả nhà ngồi lại mười phút, mỗi người kể một việc nhỏ trong nhà làm mình bực nhất. Danh sách ấy thường bất ngờ, và nó chính là kế hoạch mua sắm có ích nhất bạn có thể có.
Chọn hệ sinh thái và chuẩn kết nối
Thiết bị thông minh giao tiếp với nhau qua nhiều cách: wifi, các chuẩn không dây tiết kiệm điện riêng, hay chuẩn kết nối chung mà nhiều hãng cùng hỗ trợ.
Mua mỗi món một hãng, mỗi hãng một ứng dụng, sau một thời gian bạn sẽ có năm ứng dụng để điều khiển năm thứ. Rất rối.
Hãy chọn một hệ sinh thái chính hoặc ưu tiên thiết bị hỗ trợ chuẩn kết nối chung, để sau này thêm thiết bị hãng khác vẫn điều khiển chung được.
Thiết bị dùng wifi dễ lắp nhưng nhiều thiết bị wifi có thể làm mạng nhà chậm. Thiết bị dùng chuẩn không dây riêng thường cần thêm một bộ điều khiển trung tâm nhưng ổn định hơn khi số thiết bị nhiều.
Hỏi kỹ người bán thiết bị dùng chuẩn gì, có hoạt động được với hệ đang có không, trước khi mua.
Cũng nên hỏi hãng đã có mặt ở thị trường bao lâu và có cam kết cập nhật phần mềm cho thiết bị không. Thiết bị bị bỏ rơi không còn được vá lỗi là rủi ro lâu dài trong nhà bạn.
Khi mất mạng thì sao
Đây là câu hỏi ít người nghĩ tới cho tới khi mạng mất. Đèn có bật được không, khoá cửa có mở được không.
Thiết bị phụ thuộc hoàn toàn vào máy chủ của hãng trên mạng sẽ không hoạt động khi mất internet, hoặc khi hãng ngừng dịch vụ.
Ưu tiên thiết bị vẫn điều khiển được trong mạng nhà khi mất internet, và vẫn có cách dùng tay như công tắc trên tường, chìa khoá cơ.
Với khoá cửa thông minh, luôn có phương án dự phòng: chìa cơ, mã số, pin dự phòng. Đừng để cả nhà đứng ngoài cửa vì hết pin.
Công tắc thông minh nên vẫn bấm tay được như công tắc thường, để người già, khách đến chơi không bị bối rối.
Cũng nên tính tới chuyện mất điện. Bộ phát wifi, bộ điều khiển trung tâm và camera quan trọng có thể cắm qua một bộ lưu điện nhỏ, để khi điện chập chờn hệ thống vẫn giữ được vài chục phút, đủ cho những lúc cúp điện ngắn thường gặp.
Bảo mật thiết bị trong nhà
Mỗi thiết bị thông minh là một chiếc máy tính nhỏ kết nối internet. Thiết bị kém bảo mật có thể bị chiếm quyền.
Camera an ninh là thiết bị nhạy cảm nhất. Đổi mật khẩu mặc định ngay khi lắp, bật xác thực hai lớp cho tài khoản, cập nhật phần mềm thường xuyên.
Đặt camera hướng vào lối ra vào, sân, cổng, tránh hướng vào phòng ngủ, phòng tắm hay nhà hàng xóm.
Có thể tạo một mạng wifi riêng cho thiết bị thông minh, tách khỏi mạng máy tính và điện thoại của gia đình.
Mua thiết bị từ hãng có lịch sử cập nhật bảo mật rõ ràng. Thiết bị trôi nổi giá rẻ thường không bao giờ được vá lỗi.
Khi bán nhà hay chuyển đi, nhớ xoá thiết bị khỏi tài khoản và khôi phục cài đặt gốc.
Ai trong nhà cũng phải dùng được
Nhà thông minh mà chỉ một người biết dùng thì không thông minh. Ông bà, trẻ nhỏ, người giúp việc, khách đều phải sinh hoạt bình thường được.
Giữ các cách điều khiển quen thuộc: công tắc, điều khiển từ xa, nút bấm. Tự động hoá là phần thêm, không thay thế.
Đặt tên thiết bị dễ hiểu theo phòng, như đèn phòng khách, quạt phòng bà, để ai cũng hiểu trên ứng dụng.
Giải thích cho cả nhà các kịch bản tự động đang chạy, để không ai giật mình khi đèn tự tắt lúc nửa đêm.
Hỏi ý kiến mọi người sau một thời gian: có gì phiền không, có gì muốn thêm không.
Lộ trình gợi ý
Giai đoạn một, giải quyết một nỗi phiền cụ thể với một hai thiết bị. Dùng thử một tháng.
Giai đoạn hai, thêm đồng hồ đo điện để biết thiết bị nào ngốn điện, từ đó tiết kiệm có cơ sở.
Giai đoạn ba, thêm an ninh cơ bản như cảm biến cửa, camera lối vào, nếu gia đình có nhu cầu.
Giai đoạn bốn, mới tính tới các kịch bản tự động phức tạp hơn như đi ngủ thì tắt hết đèn, đi vắng thì bật chế độ an ninh.
Mỗi bước nhỏ, mỗi bước có lý do, mỗi bước cả nhà đều dùng được, đó là nhà thông minh thật sự.
Câu hỏi cho bạn tập này: việc nhỏ nào trong nhà bạn đang lặp lại mỗi ngày mà một thiết bị đơn giản có thể làm thay?
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu nhà thông minh từ thiết bị nào?
Bắt đầu từ việc đang làm bạn phiền mỗi ngày, như quên tắt đèn, lo cửa chưa khoá hay hoá đơn điện cao, rồi chọn một hai thiết bị giải quyết đúng việc đó.
Có nên mua thiết bị nhiều hãng khác nhau?
Nên hạn chế, hoặc chọn thiết bị hỗ trợ chuẩn kết nối chung, để điều khiển được từ một nơi thay vì mỗi thiết bị một ứng dụng.
Mất mạng thì nhà thông minh có dùng được không?
Tuỳ thiết bị. Nên ưu tiên thiết bị vẫn điều khiển được trong mạng nhà khi mất internet và luôn giữ cách dùng tay như công tắc, chìa cơ.
Làm sao bảo mật camera an ninh gia đình?
Đổi mật khẩu mặc định, bật xác thực hai lớp, cập nhật phần mềm thường xuyên và đặt camera tránh hướng vào không gian riêng tư.
Người lớn tuổi có dùng được nhà thông minh không?
Được, nếu vẫn giữ công tắc và điều khiển quen thuộc, đặt tên thiết bị dễ hiểu và giải thích rõ các kịch bản tự động đang chạy.
