Chào bạn, Thiện Mỹ đây. Rất nhiều bạn trẻ nhắn cho mình muốn khởi nghiệp công nghệ nhưng chưa có ý tưởng, hoặc có ý tưởng sao chép một ứng dụng nổi tiếng ở nước ngoài. Tập này mình chia sẻ cách tìm ý tưởng từ chính những vấn đề quanh mình.
Trả lời ngắn: ý tưởng sản phẩm số tốt thường bắt đầu từ một vấn đề cụ thể mà bạn hiểu rõ, ở một nhóm người cụ thể, đang làm họ tốn thời gian hoặc tiền, và họ đang phải xoay xở bằng cách thủ công. Bối cảnh Việt Nam, với thói quen, quy định và hạ tầng riêng, tạo ra rất nhiều vấn đề mà sản phẩm nước ngoài chưa giải quyết tốt. Đó là chỗ để bạn bắt đầu.
Bắt đầu từ vấn đề, không từ công nghệ
Một sai lầm phổ biến là bắt đầu từ công nghệ: em muốn làm một ứng dụng AI, em muốn làm gì đó với chuỗi khối. Rồi đi tìm vấn đề cho công nghệ ấy.
Cách bền hơn là ngược lại: tìm một vấn đề thật, rồi chọn công nghệ phù hợp nhất để giải nó. Có khi công nghệ phù hợp nhất lại rất đơn giản.
Khách hàng không mua công nghệ. Họ mua sự giải quyết cho vấn đề của họ.
Một vấn đề tốt để khởi nghiệp có ba đặc điểm: nhiều người gặp, gặp thường xuyên, và đủ đau để họ sẵn sàng trả tiền hoặc đổi thói quen.
Vấn đề mà người ta chỉ thấy hơi phiền thôi thì khó bán, vì họ sẽ tiếp tục chịu đựng thay vì thay đổi.
Nhìn vào cách người ta đang xoay xở
Dấu hiệu tốt nhất của một vấn đề thật là người ta đang tự chế cách giải quyết: ghi sổ tay, dùng bảng tính phức tạp, lập nhóm chat, thuê người làm tay.
Một chủ cửa hàng nhỏ quản lý hàng trăm đơn mỗi ngày qua tin nhắn và một cuốn sổ là đang cho bạn thấy một vấn đề.
Một nhóm phụ huynh dùng nhóm chat để phân công đưa đón con, nhắc nhau đóng tiền, là một vấn đề khác.
Một văn phòng nhỏ phải gõ lại thông tin từ giấy tờ vào máy mỗi ngày là thêm một vấn đề.
Hãy để ý những bảng tính, những cuốn sổ, những nhóm chat quanh bạn. Mỗi thứ là một sản phẩm số tiềm năng đang chờ được làm tốt hơn.
Cũng để ý những người trung gian làm thủ công một việc lặp lại cho người khác. Công việc của họ có thể gợi ý một công cụ giúp chính họ làm nhanh hơn.
Lợi thế của người hiểu bối cảnh Việt Nam
Sản phẩm nước ngoài thường được thiết kế cho thói quen, quy định, cách thanh toán ở nước họ. Khi vào Việt Nam, nhiều chỗ không khớp.
Người Việt dùng điện thoại nhiều hơn máy tính, thích nhắn tin, quen chuyển khoản bằng mã quét, có những thủ tục hành chính, hoá đơn, thuế theo quy định riêng.
Doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh ở Việt Nam rất đông, có nhu cầu riêng mà các phần mềm lớn chưa quan tâm.
Ngôn ngữ, văn hoá, cách giao tiếp với khách hàng cũng khác. Một chatbot hiểu cách người Việt nói chuyện có giá trị hơn một chatbot dịch máy.
Lợi thế này không tồn tại mãi. Sản phẩm nước ngoài cũng đang bản địa hoá. Nhưng người hiểu sâu một nhóm khách hàng Việt vẫn có lợi thế dài.
Chọn nhóm khách hàng thật hẹp
Đừng làm sản phẩm cho tất cả doanh nghiệp nhỏ. Hãy làm cho các tiệm sửa xe máy, hay các phòng khám nha khoa tư nhân, hay các trung tâm tiếng Anh nhỏ.
Nhóm hẹp giúp bạn hiểu sâu, nói đúng ngôn ngữ của họ, tìm họ dễ hơn, và làm sản phẩm vừa khít.
Khi đã thành công với một nhóm hẹp, bạn có thể mở rộng sang nhóm gần đó.
Nhóm khách bạn đã quen, đã từng làm việc cùng, là điểm khởi đầu tốt nhất. Bạn hiểu họ và họ tin bạn.
Ví dụ, một người từng làm kế toán cho nhiều hộ kinh doanh sẽ hiểu nỗi đau sổ sách của họ rõ hơn bất kỳ ai.
Một nhóm hẹp cũng giúp bạn đo được tiến độ rõ ràng. Có năm mươi tiệm sửa xe trong quận dùng sản phẩm của bạn là một con số có ý nghĩa, dễ hiểu hơn nhiều so với vài trăm người dùng rải rác không biết là ai.
Kiểm chứng trước khi xây
Trước khi viết dòng mã đầu tiên, hãy nói chuyện với ít nhất vài chục người trong nhóm khách hàng bạn nhắm tới.
Đừng hỏi họ có thích ý tưởng của bạn không. Người ta thường lịch sự nói có. Hãy hỏi về hành vi thật: lần gần nhất gặp vấn đề này là khi nào, họ đã làm gì, mất bao lâu, tốn bao nhiêu.
Nếu nhiều người kể cùng một nỗi đau, bạn đã có dấu hiệu tốt.
Thử bán trước khi xây: mô tả giải pháp, đưa ra mức giá, xem có ai sẵn sàng đặt trước hay cam kết dùng thử không.
Có thể giải quyết vấn đề thủ công cho vài khách đầu tiên trước, rồi mới tự động hoá những gì đã chứng minh có người cần.
Ghi chép lại mọi cuộc trò chuyện. Sau vài chục cuộc, bạn sẽ thấy những mẫu hình mà một cuộc riêng lẻ không cho thấy.
Một vài lời thật lòng
Phần lớn ý tưởng ban đầu sẽ thay đổi sau khi nói chuyện với khách hàng. Đó là điều tốt, không phải thất bại.
Ý tưởng không đáng giá nhiều. Thực thi mới quyết định. Đừng quá sợ người khác lấy ý tưởng của bạn.
Khởi nghiệp là con đường khó, nhiều rủi ro, phần lớn sản phẩm không thành công. Hãy bắt đầu với tâm thế học hỏi và chuẩn bị tài chính cá nhân cẩn thận.
Nhưng nếu bạn giải quyết được một vấn đề thật cho những người thật, dù nhỏ, đó đã là một đóng góp có ý nghĩa.
Câu hỏi cho bạn tập này: quanh bạn có cuốn sổ tay, bảng tính hay nhóm chat nào đang được dùng để xoay xở một vấn đề lặp đi lặp lại không?
Câu hỏi thường gặp
Tìm ý tưởng khởi nghiệp công nghệ từ đâu?
Từ một vấn đề cụ thể bạn hiểu rõ, ở một nhóm người cụ thể, đang làm họ tốn thời gian hoặc tiền và đang được xoay xở bằng cách thủ công.
Có nên sao chép ứng dụng nổi tiếng ở nước ngoài?
Có thể học hỏi, nhưng nên bắt đầu từ vấn đề thật ở Việt Nam. Thói quen, quy định và hạ tầng khác nhau khiến nhiều sản phẩm nước ngoài không khớp.
Làm sao biết một vấn đề đáng để khởi nghiệp?
Nhiều người gặp, gặp thường xuyên và đủ đau để họ sẵn sàng trả tiền hoặc đổi thói quen. Dấu hiệu tốt là họ đang tự chế cách giải quyết.
Kiểm chứng ý tưởng trước khi làm sản phẩm thế nào?
Nói chuyện với vài chục khách hàng tiềm năng về hành vi thật của họ, thử mô tả giải pháp và giá, xem có ai cam kết dùng thử hay đặt trước.
Có nên sợ người khác lấy ý tưởng không?
Không nên quá lo. Ý tưởng thay đổi nhiều sau khi gặp khách hàng, và thực thi mới là điều quyết định.
